Vervolg 17 Belgrado

Net als alle vorige jaren zijn we aan het eind van de reis in Belgrado, hoofdstad van Servië,  aangekomen. We staan op ons gebruikelijke plekje aan de Donau en gaan onze, langzamerhand “oude” vrienden bezoeken. “oude”, want zo voelt het langzamerhand werkelijk terwijl we elkaar toch eigenlijk pas 4 jaar kennen. We praten gewoon verder alsof we elkaar gisteren nog gezien hebben. Behalve Miroslav en Vesna (betekent: lente) en dochter Maya , was haar vriend Oerosch er ook bij. Een hele aardige jongen, die werkt al designer voor allerlei bedrijven.

20191006_161805.jpg

Ze vertelden dat de Chinezen flink aan het investeren zijn in Servië, uiteraard op voor hun zelf zeer voordelige voorwaarden. Een voorbeeld is een krediet voor de aanleg van een spoorlijn, te bouwen met chinese arbeiders en materialen, op voorwaarde dat bij wanbetaling van de aflossingen door Servië, de eigendom, van niet alleen de spoorlijn maar ook de grond daaronder, automatisch overgaat naar de chinezen. Onderhandelingen over de bouw van een rivier haven in de Donau liggen weliswaar stil o.a. door protesten van natuur beschermings organisaties, maar China heeft wel gedaan gekregen dat er een directe spoorverbinding komt voor goederen vervoer van Servië naar Peking.

Maya werkt nog steeds bij haar Chinese werkgever. Ze heeft salarisverhoging gekregen, nu 700 euro/maand,  en een contract van één jaar. Bovendien is ze uitgenodigd om 3 weken in China te komen werken. Ze vertrekt volgende week. De club waar ze werkt beheert de publicatie van vele vaktijdschriften in het Engels. Als je als wetenschapper je artikel gepubliceerd wilt hebben, moet je daarvoor betalen, soms flink veel. Maya’s taak is om goede referenten te vinden en naar hun mening te vragen en die dan weer terug te koppelen naar de auteur. Het bedrijf beslist dan of het artikel geplaatst wordt of niet. Voor ons een merkwaardige operatie, maar hier schijnt men dat heel gewoon te vinden. Zonder publiceren kom je nergens, zal het immers niet goed gaan met je wetenschappelijke carrière. Daar moet dus blijkbaar voor betaald worden.

Het wetenschappelijk onderzoek waarin Miroslav (ook na zijn pensioen) werkzaam was, is afgelopen. Zeer tot zijn spijt, want de status van pensionado, is nog behoorlijk wennen voor hem en niet echt fijn. Aan dat onderzoek werd door Miroslav’s instituut samengewerkt in een Zweeds wetenschappelijk instituut. Het onderwerp van het onderzoek was: te bewijzen dat het inhaleren van nicotine de voortgang van Parkinson kan belemmeren. Het Zweedse instituut is niet bereid dit resultaat te publiceren, omdat ze roken niet willen stimuleren.

Gelukkig is hij, Miroslav wel met andere dingen bezig: actief in een club die zich bezig houdt met natuurbehoud en ook al lange tijd met een organisatie van Joodse communities, waar hij in de controle commissie zat. Bij die overkoepelende Joodse club is een enorme hoop trammelant uitgebroken. De overheid heeft besloten tot teruggave van alle onroerende goederen aan alle voormalige eigenaren van vóór de  communistische periode. Ook aan de Joden. Althans als ze hun eigendom kunnen bewijzen. Dat gaat over grote stukken grond en grote gebouwen. Net als overal elders zijn er maar heel weinig joden over, aan wie iets teruggegeven of gecompenseerd kan worden. Die goederen gaan dan naar de Joodse organisatie. Een operatie waarmee veel geld gemoeid is en waarbij niet alleen Joodse organisaties maar ook talrijke overheidsambtenaren betrokken zijn. Iedereen probeert een graantje mee te pikken.  Inmiddels zijn er  nu 3 Joodse organisaties die met elkaar in de clinch liggen, zonder jaarverslagen te publiceren. Gelukkig is Miroslav er niet meer bij betrokken, want we kunnen ons voorstellen dat hier brokken van komen. Net als zijn dochter heeft Miroslav gebruik gebruikt gemaakt van de mogelijkheid om een spaans paspoort aan te vragen. Die regeling is inmiddels gesloten en wereldwijd hebben meer dan 130.000 mensen een aanvraag ingediend. De verwerking daarvan door de Spaanse autoriteiten zal wellicht nog langer dan een jaar duren, maar te kunnen beschikken over een directe toegangs mogelijkheid tot west europa, als dat onverhoopt toch eens nodig mocht blijken, is een geruststellend idee.

En dan is er nog de huidige regering onder President Vucic, de leider van de Servische Progressieve Partij, sinds 2017.Hij was minister van informatie onder Milosevic. Hij besloot toen dat kritische journalisten beboet konden worden, en buitenlandse t.v. stations geweerd konden worden. Hij is een voorstander van het Servische lidmaatschap van de EU, maar niet bereid de inval van Rusland in de Krim te veroordelen, omdat hij Rusland te vriend wil houden. Op een muurtje van het museum van naïeve kunst dat we bezochten staat een variant op een oude partizanen leuze geschilderd: “dood aan Vucic, vrijheid voor het volk”.

 

Advertentie

Vervolg 16 Oreadea en Arieseni, in Roemenië.

Oradea is een prachtige stad, vlak bij de westelijke grens van Roemenië.

20191001_121650.jpg

Winkelpassage “De zwarte Adelaar” gebouwd in Jugendstil.

20191001_115615.jpg

Er wordt voortdurend gerenoveerd. Het bisschoppelijk paleis, de to

Toch kiezen we ervoor om niet nog een dag te blijven, maar om een tocht te maken in het Apuseni – gebergte en daar hebben we geen spijt van.

 

20191001_182712.jpg

 

Op een bergtop vanwaar je aan twee kanten in een dal kunt kijken stoppen we op een open plek langs een klein landweggetje. Er liggen wel een 20tal zakken met maïs, maar daar trekken we ons niks van aan. Als we bezig zijn ons potje te koken en het begint te schemeren komen er twee mannen met een paard en wagen.  Zonder ons een blik waardig te keuren, beginnen ze de zakken met maïs op de wagen te laden, binden ze vast, leiden de volgeladen kar voorzichtig naar beneden.

20191001_183050.jpg

Een kwartiertje later, het is dan al donker, komt er een vrachtwagentje naar boven, met een paard in de laadbak. Het paard wordt rustig uitgeladen en de mannen verdwijnen weer, zonder ons een blik waardig te keuren.

20191001_183614.jpg

De volgende morgen, als we een beetje rondwandelen, komen we langs een veld waar 6 mensen bezig zijn aardappelen te rooien. Een paard met een grote vork erachter woelt de grond om en zij lopen erachter aan met zakken voor de aardappelen. Het leven draait hier toch echt om paarden, maïs en aardappelen en burenhulp. Jammer dat we niet met ze kunnen praten.

20191002_114940.jpg

 

 

 

Vervolg 15 Roemenie, tweede etappe.

Ook nu weer zijn we bij bekenden aangekomen van 5 jaar geleden. Janus en Clari. Ze hebben een klein boerenbedrijfje in het gebied Transsylvanië. Een aantal jaren geleden zijn ze in aanraking gekomen met Nederlanders, die hen geholpen hebben met de aanschaf van een 2e hands tractor (uit Baflo, in Groningen), die ze nog steeds hebben. Ze zijn ook geholpen met de opzet van hun kleine camping waar meestal niet veel meer dan 5 of 6 campers ruimte hebben. De vorige keer hadden ze ons al verteld dat ze overal verspreid 7 stukjes land hebben. Maar ook, dat ruilverkaveling geen optie was omdat er voor zo’n operatie te veel wantrouwen bestaat tussen de boeren.

De afgelopen 5 jaar is de situatie nauwelijks veranderd. Ze hebben nu 2 melkkoeien i.p.v. 1, en 4 stuks klein vee.  Ze verkopen nog steeds hun melk, boter en kaas aan een 40tal vaste klanten in de nabije stad. Elke maandag en vrijdag brengen ze hun producten aan huis. Nu met een auto en niet meer met paard en wagen. Ze hebben hulp van Clari’s zus, wiens man inmiddels gestorven is en die nu bij hen inwoont. Janus stelde haar aan ons voor met de woorden: ”dit is Clari’s zus, ze heeft 6 koeien.”

20190930_092649

In het dorp zijn grote veranderingen. Jongeren trekken weg, naar het buitenland of naar de stad. De dochter van Janus en Clari is accountant en werkt in Oklahoma. Ze komt één keer per jaar haar ouders opzoeken.  De ouderen vormen nu 60% van de bevolking van het dorp. Ze zijn niet meer in staat om het zware werk te doen, dus veel land ligt braak. Klaagde Janus 5 jaar geleden nog over gebrek aan land, nu zegt hij dat  hij te  veel land heeft, hij kan het  niet allemaal bewerken omdat een hardnekkige hernia hem dat belet. Bovendien hebben de boeren heel veel last van de wilde zwijnen, die alles uit de grond graven en opeten. Ook dit jaar was de oogst miserabel ten gevolge van droogte die maanden lang aanhield. Ondanks het feit dat er in die 5 jaar hun inkomen wel iets verbeterd is, is het toch nog sappelen geblazen. Gelukkig konden ze zich wel veroorloven om een enorm feest te geven, toen ze twee weken geleden 40 jaar getrouwd waren. Er waren heel erg veel mensen, zelfs hun vrienden uit Nederland waren gekomen. Ze waren er heel erg trots op.  We hadden het graag willen meemaken.

Van Liesbeth (Peters) hadden we een prachtig boek gekregen,”Kameraad Baron”,  waarin de auteur, Jaap Scholten, beschrijft wat er gebeurd is met een aantal van de adellijke Roemeense- en Hongaarse families van Transsylvanië, in en na de 2e wereld oorlog Het zijn uiteraard verschrikkelijke verhalen over hoe hun bezittingen zijn onteigend, hun kastelen en landhuizen, en waar die voor (mis)gebruikt zijn, zoals munitie en wapen opslag, stallen en werkplaatsen voor de collectieve boerderijen, en hoe zij zelf moesten werken in fabrieken of kisten moesten maken in hun eigen oorspronkelijke wijnhandel. Eén van die families, de fam. Banffy heeft al vanaf de 12e eeuw een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Transsylvanië dat tussen de wereldoorlogen bij Hongarije hoorde. Een van de laatste stamhouders, Myklos Banffy was getalenteerd schrijver, theater maker en politicus. Hij werd minister van buitenlandse zaken van Hongarije en ook eerste minister, stierf in 1950 en schreef een lijvige trilogie over de historie van zijn dynastie en de bewogen jaren die hij mee maakte. Het boek is recentelijk vertaald  in het engels door zijn dochter en bevat een complete geschiedenis van centraal europa, van de laatste eeuw.

20190929_150001.jpg

Het kasteel van de Banffy’s dat wij bezochten, in Bonchida (of Bontida), is gigantisch en prachtig. De laatste generatie van de familie heeft het eigendom ervan terug gekregen en is nu bezig om met hulp van allerlei organisaties het kasteel, dat ernstig in verval was geraakt,  te renoveren en nieuwe bestemmingen te geven. Zo zijn de daken inmiddels geheel vernieuwd, maar dit proces zal nog wel vele jaren en miljoenen vergen. Wie schetst onze verbazing als we binnen rijden in de provinciale hoofdstad Cluj Napoca en ook hier, op het centrale plein een enorm paleis aantreffen, een van de talrijke bezittingen van de Banffy’s.

Vervolg 14 Afscheid van Ukraïne

 

Nog een laatste indruk uit Ukraïne, ik kan het niet laten.

Onze vrienden behoren tot de Grieks katholieke kerk; een kerk die tussen de orthodoxe- en de RK in zit. Ze erkennen b.v. de Paus van Rome, en Arsen, hun zoon van 9,  heeft dit jaar zijn “eerste communie” gedaan, in de Grieks Katholieke kerk. Afgelopen zondag ging Halya, zijn moeder, naar de mis. Ze vertelde dat de geestelijke in zijn preek, zich afgevraagd had, waarom er nu zoveel minder mensen naar de kerk kwamen dan een paar jaar geleden. Een paar jaar geleden waren alle kerken vervallen en verveloos, gebruikt voor andere doeleinden door de Sovjets. Toen kwamen er zoveel mensen naar de kerk, dat er net genoeg plaatsen waren.  Nu zijn die kerken allemaal gerestaureerd en helemaal opgeschilderd, en prachtig en nu komen er veel minder mensen. Hebben zij minder emoties? Denken zij minder aan God? Hij had er niet een antwoord op.

Het afscheid van onze vrienden was ontroerend. Maria kwam ook nog even afscheid nemen. Onze vrienden gingen met de nachttrein terug naar Kiev. Met Ivan en Lesia hadden we nog een mooi gesprek, onder andere over wat je (medisch) allemaal overkomt als je moet bevallen van je eerste kind. We hebben er opnieuw respect voor. De volgende morgen vertrokken wij richting Roemenië. Tot onze verbazing waren we binnen een uur, zonder problemen de grens controles gepasseerd.

ROEMENIE

De noordelijkste provincie van Roemenië, is Moldavië. Vroeger deel van het grote Moldavische rijk, waarvan ook de republiek Moldavië en Transnistrië deel uitmaakten. Transnistrië wordt beheerst door de Russen, terwijl Moldavië onafhankelijk is. Bij de grens in Transnistrië staan Russische troepen.

Deel van het Roemeense Moldavië is Bukovina. Bukovina betekent beukenwoud. De regio behoort voor een deel bij de Ukraïne en voor een deel bij Roemenië. Tussen de wereldoorlogen behoorde de gehele regio bij Roemenië. Na de 2e ww is het in tweeën gedeeld en is het noordelijkste deel bij de Sovjet Unie, c.q. Ukraïne gekomen, met alle ellende van dien, met gespleten families, enz.

Als je over de grens gaat, zijn er grote overeenkomsten en grote verschillen. Zelfde stijl gebouwen , zelfde landschap (de Karpaten), maar in  Ukraïne slechtere wegen en meer vervallen gebouwen. Het is een prachtige streek en we genieten van schitterende uitzichten.

Onze eerste stop is bij John en Engeline. 5 jaar geleden verbleven we op hun camping een paar dagen. Ze namen ons toen mee naar een aantal wetenswaardigheden in de buurt. We komen nog maar juist op tijd, want ze hebben de camping, “de Vuurplaats”,  verkocht en over 2 dagen gaat hij dicht en komt hij in andere handen. Zij willen in Roemenië blijven, zijn bezig met verhuizen. Twaalf jaar geleden zijn ze, na zijn pensioen bij IBM, deze camping begonnen en hebben die gedurende 12 jaar beheerd, vijf maanden per jaar gasten ontvangen. Nu vonden ze het welletjes. Ze hadden grote groepen van soms meer dan 40 campers,  ANWB- groepen,  voor wie ze ook kookten en uitstapjes organiseerden. Ook ‘s avonds was het dus nog lang door werken.

De hele dag horen we zagen en hakken. Het begint ‘smorgens vroeg en gaat door tot na het donker. De bergen hout zijn enorm. Als hier gekapt is staat er 12 jaar later weer zo’n enorm hoog bos. Opnieuw inplanten is dus niet nodig. Het is eerder zo dat de jonge boompjes omgemaaid worden om voldoende weidegrond te hebben.

 

20190928_093310

John en Engeliens trots, de pereboom, met daaronder de tonnen voor de raki.

We rijden rustig door een het prachtige gebied van de Karpaten (lekker veel paddestoelen ook dus) met groeiend ski toerisme. In de buurt van Dej bereiken we de kampeerplaats van andere oude vrienden, de boerderij Het Zwaluwnest.

(fotos  het zwaluwnest volgen)

 

Vervolg 13 Ukraïne en de EU ??

Het is sinaasappel tijd, iedereen blij, en wij kunnen overal ons ochtend sapje maken. Voor een EU consument zijn de prijzen in de winkels nog zeer laag. Een liter melk of diesel kost één euro, een pond mooie pruimen vijftig cent. Voor een goede hotel kamer ben je slechts 30 euro kwijt.

Na een aantal moeizame oorlogsjaren zijn de jongste berichten over de economie (onder de nieuwe president Zelensky) zeer hoopgevend, de economische groei over het eerste halfjaar 2019 van ruim 3% brengt de Wereldbank tot een prognose van 4% voor volgend jaar, maar ook tot de conclusie dat het land de komende jaren veel kapitaal nodig zal hebben om de ontwikkeling voort te zetten. (zie Wikipedia, Ukraine economy). Dit jaar was de graanoogst record hoog en viel die gelukkig samen met een tekort op de graanmarkten in de EU. Al eeuwenlang was dit land met haar vruchtbare ‘zwarte’ aarde een belangrijke graanschuur waar dictators graag de macht over hadden.

Was Ukraïne vroeger voor een groot deel van haar ex- en import afhankelijk van Rusland, nu blijken de handelsstromen te verschuiven richting de westerse wereld. Wij hoorden dat het voor een aantal bedrijven verboden is zaken te doen met de voormalige sovjet ‘broeders’. Helaas kan het land nog lang niet “van het gas af” zoals wij in Nederland nastreven, en gebruikt Putin de gaskraan graag als wapen.

Optimisme is er genoeg. Iemand zegt: “ President Putin is absoluut  niet te vertrouwen, leeft nog in de negentiende eeuw van het imperium, zie de recente agressieve geschiedenissen in andere ex Sovjet staten. Maar hij loopt op zijn laatste benen; resterende delen van het sovjet imperium zullen verder uit elkaar vallen en de Chinezen komen eraan. Maar de Ukraïne zal meer één worden, sterker en groter.  We zullen wel zien of de Europese Unie verstandiger zal worden wat betreft haar relatie met ons land en meer begrip zal hebben voor de hoop die wij koesteren op een veiligere toekomst.”

We merken vaak dat Ukraïners zwaar teleurgesteld zijn in het ontbreken van westerse steun, zoals van de NATO en de EU (MH17) en uitblijvende investeringen. Geleidelijk zal het investeringsklimaat wel verbeteren, de nieuwe regering onder leiding van Zelensky, (voormalig acteur in een TV-serie waarin hij president speelde) heeft al veel maatregelen genomen zoals de aanstaande afschaffing van het verbod op aan- en verkoop van onroerend goed, en in de taaie strijd tegen de nog wijd verbreide corruptie. Daarvoor krijgt hij bijval en extra geld van het IMF.

Zijn de Europese diplomaten achter de schermen in Brussel te bang voor Ukraïne? Het grootste land van Europa. Van west naar oost 1200 kilometer en van noord naar zuid 800 km.!, 47 miljoen mensen, Een nieuwe generatie die goed opgeleid wordt, ruimte voor innovatie, veel industriële capaciteit en up to date technologie in vliegtuigbouw, elektronica en raketten. Met naar schatting nog eens vijf miljoen mensen die in het buitenland werken en heel veel geld naar huis sturen. Met enorme reserves aan belangrijke grondstoffen en vruchtbare landbouwgrond wordt dit  een geduchte medespeler in de internationale economie.

Gemiddelde inkomens liggen nog ver beneden de rijkere EU landen en de inkomensverschillen zijn niet kleiner dan bij ons. Enorme winkel paleizen die niet onderdoen voor Carrefour in Frankrijk of AH in ons land. Een paar blokken verder zie je echter ook vrouwen achter tafeltjes met zelfgemaakte kaas en melk in her-gebruikte petflessn.  In de kleine dorpen zien we duidelijke leegloop en veel braakliggend land.

20190915_105224.jpg

Oude huizen worden niet meer bewoond en vervallen, terwijl emigranten graag investeren in nieuwe kastelen van huizen of appartementen voor hun kinderen  in de steden. Kleine boeren zijn in de sovjet tijd al grotendeels verdwenen en de oudere mensen die er nog zijn moeten sappelen met die ene koe en dat ene varken, de moestuin en de boomgaard om het pensioentje aan te vullen dat verre van voldoende is.

20190919_111750.jpg

Als de Campina’s en de Nestlé’s komen kunnen ze dan hun beetjes kaas en melk nog kwijt? We hopen dat duurzame en innoverende landbouw methodes (en andere sectoren) het land een nieuwe voorsprong bieden en dat de EU daarin een positieve rol kan gaan spelen als betrouwbare klant.

20190919_105339.jpg

Bij ieder huis een mooi huisje over de put.

 

 

Vervolg 12 Tysmenicany 3

 

De familie van Halya’s moeder woont al generaties in deze stad, vandaar ons uitgebreide bezoek hier. Tysmenicany is een voorbeeld van de economische schade van de 90tiger jaren zoals in de vorige blog beschreven. Het  is de stad van het bont. Vroeger waren er 2 bontfabrieken, die nu dicht zijn. Meer dan 3000 werkelozen waren het gevolg. Veel mensen gingen thuis dingen van bont maken,  nog steeds zijn er talrijke bontwinkels.

Sacha en Halya hebben al lang van te voren allerlei leuke uitstapjes georganiseerd, zoals  met een treintje  de bergen in. Vroeger haalde het treintje hout uit het bos. Nu is het een touristen-treintje. Het zit vol met Ukraïnse toeristen. Onderweg stoppen we regelmatig voor allerlei leuke activiteiten, zoals op een enorme 3 meter lange herdersfluit blazen, waarmee de herders elkaar vroeger, ieder vanaf zijn eigen bergtop, berichten overbrachten.

20190921_130511

20190921_110059

20190921_131514

zingen in de trein.

We hebben ook een rondleiding door Ivano-Frankivsk, de hoofdplaats van deze provincie, die vroeger  bij Polen hoorde.  Het oude centrum van de stad is voor een belangrijk deel uit de 19de eeuw. Veel mooie,  grote, mooi versierde gebouwen en heel veel kerken. Zoals overal trouwens. In de Armeense kerk is een huwelijksdienst aan de gang, zodat de ikonostase openstaat. Dat zie je bijna nooit. Heel bijzonder.

 

20190920_134934

Een uitstapje dat onze vrienden de “Hub” noemen. In Sovjettijden was dit een enorme machine fabriek. Toen die werd gesloten kregen alle arbeiders een klein aandeeltje in het eigendom.  Iemand heeft die deeltjes allemaal opgekocht en het geheel later overgedaan aan de groep, die nu bezig is de Hub daarin op te bouwen.  Eigenlijk is het een verzamelgebouw van opstartende bedrijfjes. De bedoeling is dat er 2/3 commerciële bedrijven komen en 1/3 sociale organisaties. Er is nu één verdieping gerenoveerd.  Wij zagen een ruimte voor kunstenaars, die aan het schilderen waren; één voor filmproducenten, die bezig waren met media ontwikkeling; een ruimte waar een cursus aan de gang was voor  ondernemers….en natuurlijk ook een bar/restaurant. Er wordt samen gewerkt met een NGO, die  100 mensen gevonden heeft, die bereid waren om 1000 euro te investeren in een restaurant. Het rendement wordt geïnvesteerd in nieuwe restaurants, waarvan er nu 8 bestaan.

Een tripje naar het  plaatsje, Halich,  dat een belangrijke rol speelde in het rijk van Kyev Rus.Het  was een grote stad, hoofdstad van Galitsia. Het is  door de Vikingen gesticht in 860 nC en duurde tot de inval van de Mongolen in 1340. De Vikingen heetten hier toen de Rus. Ze stichtten in een later stadium ook Moskou. De Mongolen verwoestten bij hun verovering van dit gebied niet álles, omdat de prins van Halich zo slim was zijn loyaliteit te ’bewijzen’ aan de Mongoolse heerser door paardenmelk te drinken, volksvoedsel van de Mongolen.

De buurman van oudtante Maria, een historicus gespecialiseerd in vroege middeleeuwen, begeleidt ons naar deze plaats. Hij heeft er een boek over geschreven dat mogelijk in vertaling zal worden uitgegeven bij Brill in Leiden.  Hij brengt ons naar een kerkje uit de 11de eeuw dat ze nog aan het renoveren zijn. Er staat iemand klaar met de sleutel. Hij ons laat zien welke inscripties ze gevonden hebben. Op die manier werken de Ukraïners aan de opbouw van hun eigen geschiedenis.

20190922_161244

de kerk uit de 11e eeuw; gebruikt door wisselende religies; nu in een paar jaar weer hersteld in oude glorie.

20190922_161837.jpg

Arsen met de ‘gouden’ sleutel van de kerk

Thuis eten we weer met zijn allen. Vanavond staat er  boekweit op tafel. Zo dikwijls als wij rijst eten, eten ze hier boekweit. Het schijnt heel goed te zijn voor mensen die suikerziekte hebben. We besluiten een kilootje mee naar huis te nemen.

 

 

 

 

 

 

Vervolg 11 Tysmenicany (2)

 

Op 24 augustus 1991 verklaarde  the Supreme Council  dat  Ukraïne een onafhankelijk land was en daarmee de Sovjet Unie verliet , want “if we don’t do that we are in the shit”, zoals de voorzitter van de Council het uitdrukte.  Wat gebeurde er daarna? Je moet je voorstellen dat alle overheidsorganen, het leger, alle lagere overheden beheerst werden door de Russen, de belangrijkste staat in de Sovjet Unie.  Russisch was de officiële taal. Op school leerde je Russisch.  Dat moest nu allemaal Ukraïns worden. De economie werd beheerst door de planeconomie van de Russen, die met zich meebracht dat in verschillende Sovjetstaten verschillende essentiële producten gemaakt werden. Bovendien had Ukraïne Russische kernwapens en de Russische  zwarte zee vloot, strategisch niet de minst belangrijke zaken voor de sovjets.  Dus je kunt je het gevoel van de Russen voorstellen: Ukraïne = Rusland. Het proces van de scheiding is moeizaam geweest.  De kernwapens werden ontmanteld, de oorlogsvloot in de Zwarte zee uiteindelijk na veel geharrewar weer in Russische handen gekomen.

In de 10 jaar na 1991 is heel veel in het land veranderd. Het ukraïns werd ingevoerd op scholen en in overheidsinstellingen. De meeste industrie ging kapot, omdat ze of niet konden concurreren of hun producten niet in Ukraïne kwijt konden.  Miljoenen mensen werden werkeloos.  Bijna overal in het land was honger. De dreiging van Rusland was (en is) voortdurend aanwezig. Natuurlijk spraken en spreken veel mensen nog Russisch. Toch heeft 97% van de bevolking gestemd vóór een onafhankelijke Ukraïne. Ook in de Donbass, de twee provincies in het oosten, waar nu de oorlog met Rusland zich voort sleept en de MH17 werd neergeschoten, en ukraïners nu op ukraïners schieten.

Na die ellendige eerste 10 jaar is er in de volgende periode, vanaf 2000,  veel geïnvesteerd,  ook in ‘herstel van de geschiedenis’. Kerken en musea worden opgeknapt, onderwijs en gezondheid krijgen meer aandacht, de pers wordt vrijer, en voor zover er geld overblijft (de oorlog is duur) wordt er gebouwd aan infrastructuur. De bouwsector is booming met veel geld van ukraïners die in het buitenland werken.

Eén van onze onderwerpen van onze gesprekken is de Russische mentaliteit en hoe dat nog steeds een automatisme is, bij de hele bevolking omdat het er zo hard ingeramd is.  Iedereen in Rusland is bang. Bang voor onverwacht ingrijpen door de autoriteiten. Sacha geeft een voorbeeld van een kennis  van hem in de Donbass. Die is even oud als Sacha; hij heeft een vrouw en 2 kindertjes en werk. Hij is bezig een huis te bouwen. Als het huis af is en ze er net in zullen gaan wonen, wordt het plotseling in brand gestoken. Niemand weet wie het gedaan heeft. Hij heeft misschien, op zeker moment, een verkeerde opmerking gemaakt. Hij weet zelf niet wat dat was.  Dus ben je bang, en ga je geen aangifte doen.  Dit is één voorbeeld, maar zo zijn er miljoenen.  Je moet dus altijd heel voorzichtig zijn met wat je zegt en zelfs eigenlijk met wat je denkt. Het is beter om iemand die je niet kent, niet aan te kijken. Geen contact maken, want wie weet welke gevolgen dat kan hebben. Tijdens onze vorige reis hier, merkten we dat de mensen in het algemeen ons  bijna nooit aankeken. We dachten dat ze verlegen waren en dat zijn ze natuurlijk ook, omdat wij geen ukraïns spreken. Maar Sacha, wiens familie uit de Donbass komt, zegt dat er geen twijfel over mogelijk is dat het  een automatisme is, ontstaan uit angst, die niet meteen verdwijnt.  Daarom zei Maria, de oudtante uit de vorige blog, dat ze in de huidige situatie zo blij is dat iedereen alles kan  zeggen, wat hij/zij wil en dat je niet bang hoeft te zijn. Maar ja, ze zegt ook dat privé eigendom slecht is. En ondanks de discussies daarover met haar familie, haar mooie huis en haar mooie tuin, blijft ze erbij.  Haar jongere familie leden zien dat als een automatisme uit de Sovjet periode. Het zal nog wel een generatie zal duren, voordat die trauma’s verdwenen zijn. die angst kwijt zijn.

De generatie van boven de 40 spreekt Russisch; onder de 40 spreekt bijna niemand Russisch, maar leren ze Engels op school. Arsen, hun zoon van 9, heeft op school Engels. Hij kon met ons al best een beetje praten. Hij wist bv wat “courgette” in het Engels is.

Onder de omstandigheden geschetst in de vorige blog, kun je je voorstellen hoe belangrijk f is. De enigen die je kunnen helpen in moeilijkheden zijn je familieleden. Wij zagen dat heel duidelijk in de hulp van Halya en Lesja aan hun oudtante. Voor haar koken, haar haar verven en opsteken ….. Ook daarom spelen hun kinderen  misschien nog meer dan bij ons een sleutelrol in hun leven.  Bij alle uitstapjes die we maken, gaan de kinderen mee en besteedt iedereen aandacht aan ze.

20190920_174339
Arsen en Zachar

Ondanks de vrees voor nieuw geweld is er hoop. Hoop is datgene, wat  we hebben, zegt Sacha. We doen het voor onze kinderen.

 

 

Vervolg 10: Tysmenycany , Ivano Frankivsk (230.000)

Een hartelijker ontvangst dan die ons ten deel viel in Tysmenycany, kun je je niet voorstellen. Die ontvangst is ons bereid door de  vrienden van we vorig jaar maakten in Odessa, met wie we gedurende dit jaar frequent gecorrespondeerd hebben. Dat zijn: Yasha en Halya en hun kinderen Arsen(9) en Zachar(3). We zijn in het het huis , dat  Halya’s ouders hier de afgelopen 20 jaar gebouwd hebben en waarin op het ogenblik Halya’s broer Ivan (succesvolle IT-ondernemer) woont ,met zijn vrouw Lesja en Katarina,dochtertje van 2. Halya’s ouders wonen in de USA. Daar zijn ze gaan wonen en werken om geld te verdienen om hun kinderen te kunnen laten studeren en om het huis te kunnen financieren. Volgend jaar wordt hun vader gepensioneerd. Als ze voldoende pensioen opgebouwd hebben om hier te leven,  komen ze terug en gaan in dit huis wonen. Hun lokale pensioen zou 200 Euro zijn, niet voldoende om van te leven. Het is hier één gezellige bende in dit  gastvrije huis met alle kinderen. We eten in de keuken; de kinderen zijn meestal in de brede gang aan het spelen of voetballen en komen zo nu en dan iets te eten halen en aan ons getetter komt geen einde.

Als je achter het huis een weilandje oversteekt kom je bij het huis van Halya’s oudtante/oom,  Maria(77) en Nicolas.   Maria heeft ons allemaal uitgenodigd om bij haar te komen eten. Halya en Lesja hebben een enorme maaltijd voorbereid. Een prachtige tafel met een overvloed aan gerechten en lekkere flessen wijn. Het begin van de maaltijd wordt ingeleid door een lange speech van Nicolas. Hij is stokdoof en trilt erg vanwege de parkinson.  We horen hem “Amsterdam” noemen en het lijkt alsof hij de nadruk legt op de relatie met west-europa. Onze vrienden beginnen met zijn speech te vertalen, maar houden er na een tijdje mee op, omdat hij niet stopt om ze tijd te geven voor de vertaling. Nicolas was journalist en later politie ambtenaar, verantwoordelijk voor de uitgifte van paspoorten (!), toen de Polen het hier voor het zeggen hadden. Jammer dat de communicatie met hem vrijwel niet mogelijk is omdat hij tgv een auto ongeluk zijn hoorvermogen is kwijtgeraakt.

 

20190921_180619

Wij vertellen waar we vandaan komen en dan begint Maria haar levensverhaal te vertellen. (‘smiddags waren Halya en Lesja naar Maria gegaan, omdat Maria wilde dat ze haar haren verfden en netjes opstaken, voordat wij kwamen).

Maria  is geboren in het huis waarin ze nu woont. Haar vader werkte bij de spoorwegen. Ze herinnert zich dat op haar 10de de Russen (de bolsjewieken), dat was in 1952, alle vrouwen naar één plaats in het dorp lieten komen en ze  opdroegen een papier te tekenen, waarin ze zich verplichtten om op de Kolchos te komen werken. De vrouwen zeiden allemaal dat ze niet konden schrijven. Desalniettemin werden ze allemaal gedwongen om op de Kolchos te gaan werken. Toen Maria’s vader de volgende dag naar zijn werk ging, vertelde zijn baas hem dat hij ontslagen was en dat hij op de Kolchos moest gaan werken. Ze verdienden daar 2 cent per dag. Een brood kostte 8 cent. Maria’s moeder had al gauw hoge bloeddruk en kon niet meer werken. Je kon alleen een brood kopen in Ivano Frankivsk op 10 km. afstand. Als ze thuis kwamen had Maria veel kleine stukjes brood afgebroken en opgegeten. Haar moeder zei er niks van, omdat ze wel wist hoeveel honger Maria had; de anderen hadden daardoor nog minder. Iedereen had heel erge honger. Maria zegt dat het hier nog minder erg was dan in Moldavia. Zij zagen langs de weg mensen uit Moldavia die er nog erger aan toe waren dan zij. Eens lag er een dode vrouw langs de weg met een kindje van 3. Dit alles duurde ongeveer 10 jaar.  Dat het minder erg was dan in Moldavia kwam doordat de Russen in deze streken hun handen vol hadden aan een groep opstandelingen, geleid door Stephan Bandera.  Ook nu nog is hij in deze streken een hele grote held. Langs de weg staan grote plakkaten met zijn beeltenis erop.

20190921_203959

Uiteindelijk is Maria  onderwijzeres geworden en heeft ze haar hele leven les gegeven. Ze heeft in de afgelopen 15 jaar samen met Nicolas, het huis gebouwd waarin ze nu woont, dat er prachtig uitziet. Er is een  grote tuin bij, waarin ze een groot deel van haar dagen doorbrengt en die er dan ook prachtig uitziet.

Hoe kijkt ze nu tegen de situatie aan? Ze zegt dat ze heel erg blij is dat je nu alles kan zeggen en dat je niet bang meer hoeft te zijn om overal over te praten, waarover je wilt.  Toch hebben velen van haar generatie nog overblijfselen van die communistische periode in zich zitten.  Maria heeft bijvoorbeeld bezwaar tegen particulier eigendom, terwijl ze een mooi huis heeft en daar heel erg gelukkig mee is.

20190921_210355
Nicolas en Zachar zijn in slaap gevallen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vervolg 9 Cernivtsi (267.000) en Kosiv (8000)

Chernivtsi is de belangrijkste stad van de provincie Bukovina, de zuidelijkste  provincie van Trans-carpatië. Van 1918 tot 1944 behoorde deze provincie tot Roemenië.  Na WW2 werd het toebedeeld aan de Ukaïne, toen nog deel van de Soviet Unie en na 1991 werd het deel van de  onafhankelijke Ukraïne.

Het verleden van de stad, als deel van het Habsburgse rijk en de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie, is in de hele stad goed te zien. Prachtige grote fin de siècle paleizen en grote huizen. Voor de helft  mooi opgeknapt en voor een belangrijk deel buitengewoon vervallen,  krakkemikkig en verveloos.

20190916_121600.jpg

Het juweel van de stad is de universiteit. Het gebouw maakt deel uit van de residentie van de Metropolitan van deze regio, en één van de hoogste geestelijken van de Orthodoxe Ukraïnse kerk. Zijn kerk bevindt zich binnen de muren van het gebouwen complex van de universiteit, evenals de marmeren zaal: de ontvangst zaal van de Metropolitan en de rode zaal, de vergaderzaal van de administratie.

Een rondleiding toont ons de pracht van dit alles. De universiteit telt 11 faculteiten en 15.000 studenten. (vergelijk Leiden, 26.900). Het gebouw is ontworpen door een Tjechische architect, die nog talloze andere kerken en gebouwen hier ontworpen heeft o.a. de Armeense kerk, die we ook  bezochten en die zeer de moeite waard was.

20190917_102313.jpg

Theologie college in de kerk….

Dank zij zijn verleden is Cernivtsi een enorm multiculturele stad. Ukraïners, Roemenen, Duitsers, Slowaken , Armenen. Vóór WW2 was de helft van de bevolking Joods.  Allemaal hadden ze, en hebben ze hun eigen kerk, die door de gelovigen onderhouden wordt. Dus op elke straathoek staat weer een kerk van een andere geloofsovertuiging. Daar zijn wij, Nederlanders, toch niks bij met die paar  zuilen. Hoe vervallen de helft van de stad ook is, die kerken zien er piekfijn uit. Daaraan is duidelijk geld uitgegeven want tijdens de communisten werden ze allemaal gebruikt voor andere doeleinden. De kathedraal van de metropool bijvoorbeeld als computercentrum; maar ook dikwijls als opslagplaatsen of stallen.

20190917_104242.jpg

We wandelen de hele dag, super langzaam natuurlijk dankzij mijn stokken,  door de gezellige straatjes vol voetgangers en langs al die kerken. Het is zondag en er  zijn overal diensten en  vooral wordt er veel getrouwd en dat in vol ornaat. Prachtige enorme witte trouwjurken.  Op een terrasje vertelt een journaliste met camera dat ze mensen op straat interviewt over ‘herfst-stress’ , en waar ze blij van worden. Een frequent antwoord is dat de supermarkten vol moeten zijn.

20190916_112856

Het centrale plein van Chiverniche met een beeld van de grootste schrijver van het land, Taras Shevchenko.  De standbeelden van Lenin hebben op de meeste plekken plaats gemaakt voor beelden van deze Vondel van Ukraïne.  Op de achtergrond propaganda voor de één wording van het land, dat een flinke uitdaging is voor de huidige generaties.

Onze volgende stop is Kosiv. Een klein, maar zeer gezellig druk plaatsje. Als we daar aankomen vragen we de weg naar een hotel. Iemand die een beetje Amerikaans spreekt, zegt dat we achter een andere man aan moeten rijden. “een goede man”, zegt hij erbij. Inderdaad brengt de “goede man” ons naar een enorm gebouw  boven de stad. Het gebouw is echter leeg en gesloten.  Ook na lang aanbellen gebeurt er niks. Als we nog eens overal langs lopen, zien we een bordje op het gebouw, “ sanatorium karpatski zori”.  We besluiten dan maar vóór het gebouw te gaan kamperen.  Sjef is zo verstandig om de auto duidelijk zichtbaar voor de ingang te zetten, om aan te geven dat we ons niet aan het verstoppen zijn. En inderdaad, als we ons potje aan het koken zijn komt er een druk pratende man, die Sjef in het Ukraïns uitnodigt voor iets dat we niet begrijpen (vermoedelijk om met hem mee naar zijn huis te gaan om iets te komen drinken),  en dat we eigenlijk niet willen begrijpen, vanwege zijn uitdrukkelijk waarneembare kegel.  De man vertrekt onverrichter zake en wij koken ons potje en slapen lekker vóór de ingang van het sanatorium of hotel.  De volgende morgen rijden er verschillende auto’s vóór, met personeel van de instelling die ons nauwelijks een blik waardig keuren. Na en rustig ontbijt zonder verdere onderbrekingen, vervolgen we onze weg.

 

 

Vervolg 8 Langs de Roemeense grens.

 

Op iedere reis vinden we wel een ‘mooiste kampeerplekje van de wereld’. Bij gebrek aan reguliere campings en comfort als je op twee krukken loopt, zoeken we ons rot naar acceptabele vrijplaatsen waar je ongezien je tukkie kunt doen, en je plasje, en rustig een potje kunt koken. Het was toch weer raak. We reden door het grensgebied met Roemenië (de bergketen van de Karpaten is ook mooi in dat land), door een breed rivierdal. Het werd al wat later en dan gaat het kriebelen, je wilt gaan stoppen vóór het te donker wordt om kwartier te maken. Over een brug, het asfalt af, een hobbelige grindweg  door een droog stroomgebied, tot we aan een wilgenbos komen waar we plotseling aan de oever van het snel stromende water geraken. Ja hoor alweer het  mooiste plekje van de…

20190913_174000.jpg

Tot nu toe hebben we alsmaar prachtig weer. Zon en ongeveer 26 á 27 graden. ‘s nachts wel koud, dus ‘s ochtends in de bus ontbijten, maar nu begint het enigszins te betrekken.

Dat vrij kamperen wordt de volgende dag wat moeilijker. Na een prachtige rit ,dwars door een beschermd natuurgebied, rijden we langs een aantal dorpen die samen een lange aaneenschakeling van boerderijen en huizen vormen. Geen begaanbaar weggetje naar de rivier of het bos in. Uiteindelijk stoppen we bij een nogal perifeer benzine station tussen moestuinen en weilandjes in. Achter het ruitje waar je moet betalen voordat je mag tanken, zit een aardige blonde vrouw, van een jaar of 55, die direct begrijpt wat we zoeken. Ze laat ons door een groot hek binnen naar een zojuist gehooid weilandje achter de pomp. Prima plek. We blijven gezellig kletsen en koffie drinken met die blonde vrouw,  Maria, die kennelijk blij is met ons bezoek.  Helaas zonder Engels, dus  met behulp van onze telefoontjes.  Al snel worden de foto’s van de kinderen en kleinkinderen uitgewisseld, met  verhalen over de ene dochter in Amerika en de andere  in een stad verderop, die wel Engels kent en  zich ook telefonisch in de conversatie mengt. Maria beheert het tankstation, in het dorp Usterike, eigendom van haar schoonzoon.

20190915_100020.jpg

Op weg naar Usterike kwamen we opeens langs enorme grote kastelen van huizen, de  meesten nog in aanbouw, of nog niet afgebouwd. Het leek alsof geen enkele van die kastelen bewoond was. Maria vertelde dat die huizen eigendom waren van Ukraïners die in Europa werken en die nooit met vakantie kwamen,  om alles op te kunnen sparen om die bezopen huizen te laten bouwen. Later horen we dat er een levendige smokkel handel is met Roemenië waarvan door sommigen goed geprofiteerd wordt.

20190914_114045.jpg

Maria’s  dienstrooster is 24 uur per dag en 7 dagen per week. Achter het kantoortje, waar water en olie etc wordt verkocht, is net ruimte voor een bed, een pitje en een paar pannetjes. Boven haar bed is  een scherm, waarop ze kan zien of er ‘s nachts auto’s stoppen om te tanken. De nacht dat wij er waren was  ze eruit geweest om 3 uur om 4 uur en om 6 uur.  Op onze vraag of het wel eens gevaarlijk is, antwoordt ze : fifty – fifty. Want soms zijn ze dronken. Ze hoeft ‘s nachts niet haar kantoortje uit. De chauffeurs moeten zelf tanken en haar dan door een ruitje betalen.

Van beroep is ze onderwijzeres. Haar man is gestorven toen haar dochtertjes 5 en 6 waren. Zij is toen in Moskou gaan werken, als verkoopster. De kinderen bleven bij haar ouders. Na 10 jaar is ze teruggekomen maar kon niet opnieuw voor de klas staan, na je veertigste kon dat niet meer. Op onze vragen of ze blij zou zijn met meer Russische invloed in  Ukraïne maakt ze een gebaar van afschuw. De Russen waren een bezettingsmacht. Dat nooit meer! Haar dochter in Amerika, getrouwd met een Amerikaan, twee dochtertjes, wil graag dat ze naar Amerika komt. Maar ze kent geen Engels en bovendien is haar andere dochter en zijn haar ouders, hier. Ze zegt dat ze het gevoel heeft verscheurd te worden. Het wordt een buitengewoon hartelijk afscheid.